Kısa cevap: reçete kartı, bir ürünün hangi malzemeden kaç gram girdiğini, nasıl yapıldığını ve bir porsiyonun kaça mal olduğunu gösteren sayfadır.
Porsiyon maliyeti için her malzemenin temiz gramajı, birim alış fiyatı ve verim oranı yan yana konur. Satır maliyetleri toplanınca porsiyon maliyeti çıkar.
Reçete kartı neden gerekir?
Reçete kartı olmadan her porsiyon, o gün tezgâhta duran kişinin eline göre çıkar. Gramaj 10-20 gram oynadığında tek tabakta fark küçük görünür, ama ay sonunda yüzlerce porsiyonda ciddi bir tutara döner. Kart aynı zamanda menü fiyatının dayanağıdır: porsiyonun kaça mal olduğunu bilmeden fiyat koymak tahmindir.
Reçete kartında hangi alanlar olmalı?
- Ürün adı ve porsiyon sayısı: kart tek porsiyon için mi, tencere için mi?
- Malzeme listesi: her malzeme, birimi (gram, mililitre, adet) ve temiz gramajı.
- Birim alış fiyatı: son alış faturasındaki fiyat, her kartta aynı esasla (KDV dahil ya da hariç).
- Verim oranı: temizleme, pişirme ya da ayıklamada kaybedilen pay.
- Yapılış ve sunum: kısa adımlar ve tabağın fotoğrafı.
- Porsiyon maliyeti ve satış fiyatı: kartın en altında, yan yana.
Verim oranı nedir, nasıl bulunur?
Verim oranı, satın aldığınız brüt miktardan kullanılabilir hâle gelen kısmın payıdır. Bir kez kendi mutfağınızda tartarak bulun: malzemeyi temizlemeden önce ve sonra tartın, temiz ağırlığı brüt ağırlığa bölün. Tedarikçi ya da ürün değiştiğinde yeniden tartın.
Porsiyon maliyeti hangi formülle hesaplanır?
Her malzeme satırı için temiz gramajı verim oranına bölerek kaç gram brüt malzeme harcadığınızı bulun, bunu birim fiyatla çarpın. Satırları toplayın.
Örnek hesap
Rakamlar yalnız hesabı göstermek içindir, piyasa fiyatı değildir. Bir porsiyonda 150 gram temiz et kullanıldığını, etin kilosunun 600 ₺'ye alındığını ve temizlik sonrası verimin 0,80 olduğunu varsayalım.
- Brüt et ihtiyacı: 150 ÷ 0,80 = 187,5 gram
- Et satırı maliyeti: 187,5 × 0,60 ₺ = 112,5 ₺
- Verimi hesaba katmasaydınız: 150 × 0,60 ₺ = 90 ₺ (22,5 ₺ eksik)
Aynı tabağın diğer satırları (garnitür, sos, ekmek, yağ) da aynı yolla eklenir. Tek porsiyondaki 22,5 ₺'lik fark, ayda 1.000 porsiyonda 22.500 ₺ eder; bu para menü fiyatında hiç hesaba girmemiş olur.
Reçete kartı mutfakta nasıl uygulatılır?
- Kartı ürünün yapıldığı istasyona asın; dosyada duran kart uygulanmaz.
- Tartı ve ölçü kabını istasyonda bulundurun; "göz kararı" yerine gram.
- Yeni personelin ilk haftasında porsiyonları tartarak kontrol edin.
- Ay sonunda stok sayımıyla karşılaştırın: reçeteye göre harcanması gereken ile gerçekten harcanan arasındaki fark kartın uygulanıp uygulanmadığını gösterir.
Sık sorulan sorular
Reçete kartını kim hazırlamalı?
Şef ya da mutfağı yöneten kişi hazırlar, işletme sahibi fiyat ve maliyet kısmını kontrol eder. Kart mutfakta asılı durur ve ürünü yapan herkes aynı gramajla çalışır. Kart yalnız bir kişinin aklındaysa o kişi izne çıktığında porsiyon da maliyet de değişir.
Verim oranı neden önemli?
Kasaptan 1 kilo alınan et temizlendikten sonra 1 kilo kalmaz. Reçetede temiz gramaj yazılır ama para brüt ağırlığa ödenir. Verim oranını hesaba katmazsanız porsiyon maliyeti olduğundan düşük çıkar ve menü fiyatı yanlış kurulur.
Reçete kartı ne sıklıkla güncellenir?
Alış fiyatı değiştiğinde maliyet satırı güncellenir; gramaj ve yapılış ancak ürün değiştiğinde değişir. Pahalı ve fiyatı sık oynayan kalemler (et, peynir, yağ) için maliyeti ayda bir yeniden hesaplamak yeterli bir başlangıçtır.
Reçete kartı için program şart mı?
Hayır. Basit bir tablo ile başlanabilir: malzeme, birim, gramaj, birim fiyat, verim oranı ve satır maliyeti sütunları yeterlidir. Belirleyici olan araç değil, kartın mutfakta gerçekten uygulanmasıdır.
Reçete kartı food cost hesabında nasıl kullanılır?
Satış raporundaki adetleri reçete gramajıyla çarparak kullanılması gereken malzemeyi bulursunuz. Bunu stok sayımından çıkan gerçek kullanımla karşılaştırdığınızda aradaki fark fireyi ve kaçağı gösterir. Reçete kartı yoksa bu karşılaştırma yapılamaz.
Hesabın devamı için: Restoranda food cost nasıl hesaplanır? Ciro artarken kârın neden yerinde saydığını merak ediyorsanız: Ciro var, kâr yok: para nereye gidiyor?
Bu hesabı kendi işletmenizin verisiyle görmek isterseniz ücretsiz kârlılık check-up'ı üç soruda tamamlayabilir, ya da Gastrometrik Analiz'in ne yaptığını okuyabilirsiniz.