ANA SAYFA  /  REHBER

Restoranda Stok Sayımı Nasıl Yapılır,
Fire Nasıl Bulunur?

Saymadan bilemezsiniz. Ay sonunda rafta ne kaldığını yazmadıysanız, ne kadar malzeme kullandığınız da ne kadarının kaybolduğu da tahminden öteye geçmez.

Kısa cevap: stok sayımı her ay aynı gün, iki kişiyle, raf raf yapılır. Sayılan miktarlar birim fiyatla çarpılır ve kapanış stoğu bulunur.

Fire için iki sayı yan yana konur: kullanılan miktar (açılış stoğu + alışlar − kapanış stoğu) ve reçeteye göre kullanılması gereken miktar. Aradaki fark kaybınızdır.

Stok sayımı neden yapılır?

Stok sayımı, ay içinde gerçekten ne kadar malzeme kullandığınızı bulmanın tek yoludur. Alış faturaları yalnızca ne aldığınızı söyler. Rafta ne kaldığını saymadan kullanılan miktarı, dolayısıyla gerçek yemek maliyetini ve fireyi hesaplayamazsınız. Sayım yoksa maliyet oranınız, depoya ne zaman mal girdiğine göre inip çıkan bir tahmin olarak kalır.

Stok sayımı ne sıklıkla yapılmalı?

Tam sayımı ayda bir kez, her ay aynı günde ve aynı saatte yapın. En sağlıklısı ayın son günü kapanıştan sonra ya da ilk günü açılıştan öncedir. Et, peynir, yağ ve içki gibi pahalı ve hızlı dönen kalemleri ayrıca haftada bir sayın. Farkı ne kadar erken görürseniz sebebini bulmanız o kadar kolay olur.

Bir ay önce kaybolan beş kilo etin nereye gittiğini kimse hatırlamaz. Geçen haftanın farkı ise hâlâ sorulabilir bir sorudur.

Sayımdan önce ne hazırlanmalı?

Üç şey hazır olmalı: depo ve dolap sırasına göre dizilmiş bir sayım listesi, her kalemin sayılacağı birim (kilo, litre, adet, koli) ve doğru tartan bir terazi. Sayım günü mal kabulünü durdurun, o güne ait irsaliyeleri kayda geçirin ve aynı ürünün açık paketlerini bir araya toplayın. Hazırlıksız sayım hem uzun sürer hem yanlış çıkar.

Stok sayımı adım adım nasıl yapılır?

Sayım iki kişiyle, raf raf ve listeyi baştan sona takip ederek yapılır: biri sayar ya da tartar, diğeri yazar. Açık paketler tartılır, tahmin edilmez. Hazırlanmış ara ürünler de sayıma girer. Sayım bitince miktarlar birim fiyatla çarpılır ve dönemin kapanış stoğu bulunur. Bu rakam aynı zamanda bir sonraki ayın açılış stoğudur.

  1. Mal kabulünü durdurun. O güne kadar gelen bütün irsaliyeler kayda geçmiş olmalı. Sayım sürerken gelen mal ayrı bir köşede bekler.
  2. Alanları sıraya koyun. Kuru depo, soğuk oda, derin dondurucu, mutfak dolapları, bar. Her ay aynı sırayla ilerleyin.
  3. İki kişiyle sayın. Raflar soldan sağa, yukarıdan aşağıya. Sayan söyler, yazan tekrar eder.
  4. Açık paketleri tartın. «Yarım teneke» ya da «az kalmış» bir miktar değildir.
  5. Ara ürünleri ekleyin. Hazırlanmış sos, marine edilmiş et, porsiyonlanmış ürün. Bunlar da paradır.
  6. Mutfaktaki günlük stoğu unutmayın. Tezgâh altı dolaplar ve servis hattındaki kaplar da sayılır.
  7. Listeyi imzalayın ve tarih atın. Sayan ve yazan belli olmalı.

Sayım sonucu paraya nasıl çevrilir?

Her kalemin sayılan miktarını birim alış fiyatıyla çarpıp toplarsınız. Hangi fiyatı kullanacağınıza bir kez karar verin ve her ay aynı yöntemi uygulayın. Pratikte en kolayı son alış faturasındaki fiyattır. Yöntemi aydan aya değiştirirseniz stok değeri yalnızca fiyat yüzünden oynar ve aylar birbiriyle karşılaştırılamaz hale gelir.

Bir noktaya daha dikkat edin: stok değerini hangi esasla tutuyorsanız (KDV dahil ya da hariç), alışları ve ciroyu da aynı esasla alın. Biri KDV'li biri KDV'siz olursa oran baştan yanlış çıkar.

Kapanış stoğu = ∑ ( Sayılan miktar × Birim alış fiyatı )

Fire nasıl hesaplanır?

Önce dönemde kullanılan miktarı bulun: açılış stoğu artı alışlar eksi kapanış stoğu. Sonra satış raporundaki adetleri reçete gramajıyla çarparak kullanılması gereken miktarı hesaplayın. İkisi arasındaki fark o ürünün toplam kaybıdır. Bu farktan kayda geçirdiğiniz zayi ve personel yemeğini düşerseniz geriye açıklanamayan fark kalır.

Kullanılan miktar = Açılış stoğu + Alışlar − Kapanış stoğu
Stok farkı = Kullanılan miktar − Reçeteye göre kullanılması gereken
Fark oranı = ( Stok farkı ÷ Kullanılan miktar ) × 100

Adım adım örnek hesap

ÖRNEK HESAP
Aşağıdaki bütün rakamlar hesabın nasıl yapıldığını göstermek için seçilmiştir. Gerçek bir işletmenin verisi ya da bir sektör ortalaması değildir.

1. adım: kullanılan miktarı bulun. Eylül ayı için üç kalemin sayım ve alış kayıtları şöyle olsun:

Ürün (örnek)AçılışAlışKapanışKullanılan
Dana kıyma (kg)1814022136
Kaşar peyniri (kg)640838
Ayçiçek yağı (lt)20901595

2. adım: reçeteye göre kullanılması gerekeni hesaplayın. Kıymayı ele alalım. Örnek reçetede köfte porsiyonu 150 gram, burger köftesi 120 gram olsun. Satış raporunda ay boyunca 760 porsiyon köfte ve 100 burger görünüyor:

3. adım: farkı bulun ve paraya çevirin. Aynı hesap üç kalem için yapıldığında (birim fiyatlar da örnektir):

Ürün (örnek)KullanılanReçeteye göreFarkFark oranıBirim fiyatTutar
Dana kıyma (kg)13612610%7,4520 ₺5.200 ₺
Kaşar peyniri (kg)38362%5,3400 ₺800 ₺
Ayçiçek yağı (lt)95887%7,480 ₺560 ₺
Toplam stok farkı6.560 ₺

4. adım: kayıtlı olanı ayırın. Kıymadaki 10 kiloluk farkın bir kısmı zaten biliniyor olabilir. Örnekte ay içinde zayi formuna 3 kg (bozulan, yere düşen, iade edilen tabak), personel yemeği kaydına 2 kg yazılmış olsun:

Kıymada toplam fark10 kg
Kayıtlı zayi− 3 kg
Kayıtlı personel yemeği− 2 kg
Açıklanamayan fark5 kg (2.600 ₺)

Üzerinde durmanız gereken sayı bu sonuncusudur. Kayıtlı fire yönetilebilir bir kalemdir: sebebi bellidir, azaltmak için ne yapılacağı konuşulabilir. Açıklanamayan fark ise sebebi bilinmeyen kayıptır ve ancak kayıt tutuldukça küçülür.

Hazırlık firesi ile stok farkı aynı şey mi?

Hayır. Hazırlık firesi, ürünü temizlerken ve pişirirken kaçınılmaz olarak kaybolan kısımdır: kabuk, kemik, sinir, su kaybı. Bu kayıp reçete maliyetinin içine yazılır ve beklenen bir şeydir. Stok farkı ise reçeteye hazırlık firesi dahil edildikten sonra hâlâ açıkta kalan miktardır. Birincisi planlanır, ikincisi araştırılır.

Hazırlık firesini bulmak için ürünü temizlemeden önce ve temizledikten sonra tartarsınız. Kullanılabilir kısmın oranına randıman denir.

Randıman = ( Temizlenmiş ağırlık ÷ Alınan ağırlık ) × 100

ÖRNEK HESAP
Kilosu 500 ₺'den 10 kg temizlenmemiş ürün aldınız ve temizledikten sonra 8 kg kaldı. Randıman %80, hazırlık firesi %20'dir. Ödediğiniz 5.000 ₺ artık 8 kiloya bölünür: kullanılabilir ürünün gerçek kilo maliyeti 500 ₺ değil 625 ₺ olur. Reçete maliyetine bu rakam yazılmalıdır.

Randımanı kendi mutfağınızda tartarak bulun. Aynı ürün tedarikçiye, mevsime ve temizleyen kişiye göre farklı randıman verir. Başka bir mutfağın oranını reçetenize yazarsanız stok farkınız baştan yanlış çıkar: reçete eksik gösteriyorsa olmayan bir kayıp görürsünüz, fazla gösteriyorsa var olan kayıp gizlenir.

Stok farkı çıktığında önce nereye bakılır?

Önce sayımın ve kayıtların kendisine bakın, çünkü fark her zaman gerçek kayıp değildir. Unutulan bir raf, kayda girmemiş bir irsaliye ya da yanlış yazılmış bir birim aynı sonucu verir. Kayıtlar doğruysa sırayla porsiyon gramajını, kayda geçmeyen ikram ve personel yemeğini, bozulan ürünü kontrol edin. Kaçak ihtimali en sona kalır.

  1. Sayım ve kayıt hatası. Büyük farklı kalemi yeniden sayın, o ayın irsaliyelerini fatura toplamıyla karşılaştırın.
  2. Reçete ve randıman. Reçetedeki gramaj mutfakta gerçekten uygulanan gramaj mı? Hazırlık firesi reçeteye yazılmış mı?
  3. Porsiyon. Bir hafta boyunca tabağa giden miktarı tartın.
  4. Kayda geçmeyen çıkışlar. İkram, personel yemeği, iade edilen tabak, deneme üretimi.
  5. Bozulma ve ölü stok. Fazla sipariş, yanlış saklama, eskiyi öne almayan raf düzeni.
  6. Kaçak. Yukarıdaki beşi elenmeden bu sonuca varmayın.

Sayımda en sık yapılan hatalar nelerdir?

En sık hata, sayımı her ay farklı günde ve farklı kişilerle yapmaktır. Sonuçlar birbiriyle karşılaştırılamaz. Ardından açık paketleri göz kararı yazmak, hazırlanmış ara ürünleri saymamak, birimleri karıştırmak ve sayım sürerken mal kabul etmek gelir. Bunların hepsi stok değerini bozar: olmayan bir fireyi gösterir ya da var olanı gizler.

Sık sorulan sorular

Stok sayımını kim yapmalı?

Sayımı iki kişi yapmalı: biri sayar, diğeri yazar. Mümkünse ikisinden biri depodan ve siparişten sorumlu olmayan biri olsun. Aynı kişinin hem malı teslim alıp hem sayması, hataların ve eksiklerin fark edilmeden kalmasını kolaylaştırır. Sonuçları siz ya da işletme müdürünüz kontrol etmelidir.

Açık paketler ve hazırlanmış ürünler sayıma girer mi?

Evet, ikisi de girer. Açık paketler tartılarak ya da ölçülerek yazılır. Hazırlanmış sos, marine edilmiş et ve porsiyonlanmış ürün gibi ara ürünler de sayılır; bunların değeri, içine giren malzemenin maliyeti üzerinden hesaplanır. Bu ürünleri saymazsanız kullanım olduğundan yüksek, fire olduğundan büyük görünür.

Fire oranı kaç olmalı?

Her işletmeye uyan tek bir oran yoktur; ürüne, menüye ve mutfak düzenine göre değişir. Başkasının rakamı yerine kendi rakamınızın seyrine bakın. Aynı üründe fark aydan aya büyüyorsa ya da tek bir kalemde toplanıyorsa, bakmanız gereken yer orasıdır.

Stok sayımı için program şart mı?

Hayır. Depo sırasına göre dizilmiş bir sayım listesi ve basit bir tablo ile başlayabilirsiniz. Belirleyici olan araç değil düzendir: her ay aynı gün, aynı liste, aynı birimler ve aynı fiyat yöntemi. Bu düzen oturduktan sonra program işinizi hızlandırır, ama düzenin yerini tutmaz.

Sayım sonucu yemek maliyeti hesabında nasıl kullanılır?

Sayımdan çıkan kapanış stoğu, kullanılan malzeme hesabının son parçasıdır: açılış stoğu artı dönem alışları eksi kapanış stoğu. Bulduğunuz tutarı aynı dönemin gıda cirosuna bölüp 100 ile çarptığınızda gerçek yemek maliyeti oranınızı elde edersiniz.

Hesabın devamı için: Restoranda food cost nasıl hesaplanır? Ciro artarken kârın neden yerinde saydığını merak ediyorsanız: Ciro var, kâr yok: para nereye gidiyor?

Bu hesabı kendi işletmenizin verisiyle görmek isterseniz ücretsiz kârlılık check-up'ı üç soruda tamamlayabilir, ya da Gastrometrik Analiz'in ne yaptığını okuyabilirsiniz.

Kendi Rakamlarınızla Görün

Üç soruyu yanıtlayın, işletmenizin ayda fark etmeden kaybettiği parayı tahmini olarak görün. Kayıt yok, ücret yok.

CHECK-UP'I BAŞLAT